Nếu bạn bắt đầu học lập trình web vào những năm 2010-2015, câu thần chú đầu tiên bạn học chắc chắn không phải là document.getElementById mà là $(selector).
jQuery từng là “Đấng cứu thế”. Nó giúp chúng ta thao tác DOM dễ dàng, tạo animation mượt mà và quan trọng nhất: Nó khiến Internet Explorer (IE) chịu nghe lời.
Tuy nhiên, vào năm 2026, nếu bạn khởi tạo một dự án mới và gõ lệnh npm install jquery, bạn sẽ nhận được những cái nhìn ái ngại từ đồng nghiệp. Tại sao một huyền thoại từng thống trị 70-80% website toàn cầu lại trở thành kẻ bị ruồng bỏ?
Dưới đây là 4 lý do chính khiến jQuery mất đi ngai vàng.
1. JavaScript thuần (Vanilla JS) đã “trưởng thành”
Ngày xưa, JS thuần rất cùi bắp và dài dòng. Để ẩn một phần tử, bạn phải viết rất dài. jQuery giúp bạn làm điều đó chỉ với .hide().
Nhưng kể từ khi chuẩn ES6 (ECMAScript 2015) ra đời và các trình duyệt hiện đại cập nhật liên tục, JS thuần đã mạnh mẽ ngang ngửa, thậm chí tối ưu hơn jQuery.
Hãy xem bảng so sánh này:
Chọn phần tử:
- jQuery:
$('.my-class') - JS mới:
document.querySelectorAll('.my-class')
Gửi Request (Ajax):
- jQuery:
$.ajax({ url: 'api', success: ... }) - JS mới:
fetch('api').then(...)(Hoặc dùngaxiosnhẹ hơn nhiều).
Thao tác Class:
- jQuery:
$(el).addClass('active') - JS mới:
el.classList.add('active')
Khi ngôn ngữ mẹ đẻ (Native JS) đã làm tốt mọi thứ, chúng ta không cần một “người phiên dịch” nặng nề như jQuery nữa.
2. Cái chết của Internet Explorer (IE)
Sứ mệnh lớn nhất của jQuery khi sinh ra là Cross-browser Compatibility (Tương thích đa trình duyệt).
Ngày xưa, code chạy trên Chrome thì mượt, nhưng sang IE6, IE7 thì lỗi tung toé. jQuery đóng vai trò là lớp vỏ bọc (wrapper), giúp code của bạn chạy giống nhau trên mọi trình duyệt. Developer tôn sùng jQuery vì nó giúp họ không phải đau đầu với IE.
Nhưng hiện tại?
- IE đã chính thức bị khai tử.
- Các trình duyệt hiện đại (Chrome, Edge, Firefox, Safari) đều tuân thủ các tiêu chuẩn Web chung.
“Con quái vật” IE đã chết, nên “hiệp sĩ” jQuery cũng không còn việc để làm.
3. Sự thay đổi về Tư duy Lập trình: Imperative vs. Declarative
Đây là lý do quan trọng nhất, mang tính triết học.
jQuery đại diện cho tư duy “Imperative” (Mệnh lệnh): Bạn phải chỉ định cụ thể từng bước thay đổi trên giao diện.
- Ví dụ: “Tìm cái nút này -> Gán sự kiện click -> Tìm cái thẻ div kia -> Đổi màu nó sang đỏ.”
- Vấn đề: Khi ứng dụng lớn lên (như Facebook, Shopee), việc quản lý hàng nghìn cái
$(selector)lồng chéo nhau tạo ra “Spaghetti Code” (Code rối như mì Ý), cực kỳ khó bảo trì.
React/Vue/Angular đại diện cho tư duy “Declarative” (Khai báo): Bạn chỉ cần quan tâm đến Dữ liệu (State).
- Ví dụ: “Tôi có biến
isError = true. Nếu biến này là true thì cái div kia tự động màu đỏ.” - Bạn không cần tự tay chọc vào DOM để sửa màu. Framework sẽ tự làm việc đó.
Tư duy Data-driven (Lấy dữ liệu làm trọng tâm) của các Framework hiện đại giúp xây dựng các ứng dụng khổng lồ dễ dàng hơn nhiều so với tư duy DOM-driven của jQuery.
4. Hiệu năng và Kích thước (Performance)
Để dùng jQuery, bạn bắt buộc phải tải một thư viện nặng khoảng 30KB - 80KB (tùy phiên bản) vào trang web.
Trong thời đại của Core Web Vitals và SEO, từng KB đều quý giá. Tại sao phải bắt người dùng tải cả một thư viện khổng lồ chỉ để làm vài hiệu ứng toggle menu, trong khi 3 dòng code CSS hoặc JS thuần có thể giải quyết được?
Các thư viện hiện đại như Alpine.js (chỉ 7KB) hay các Framework build-time như Svelte đang chứng minh rằng chúng ta có thể làm được nhiều thứ hơn với ít tài nguyên hơn.
Vậy jQuery đã chết chưa?
Câu trả lời là: CHƯA.
jQuery vẫn đang sống khỏe, nhưng nó sống ở chế độ “Bảo trì” (Maintenance).
- WordPress: CMS phổ biến nhất thế giới vẫn phụ thuộc nhiều vào jQuery.
- Legacy Code: Hàng triệu website doanh nghiệp cũ vẫn đang chạy tốt bằng jQuery và không có lý do gì để đập đi xây lại.
Kết luận
jQuery không tệ. Nó là một huyền thoại đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử của mình.
- Nếu bạn đang bảo trì một web cũ: Hãy dùng jQuery.
- Nếu bạn làm một Landing Page cực đơn giản, cần xong trong 30 phút: Dùng jQuery cũng được.
- Nhưng nếu bạn bắt đầu một dự án mới, muốn đi xa trong nghề lập trình: Hãy quên jQuery đi.
Hãy học JavaScript căn bản (ES6+) thật chắc, sau đó chuyển sang React, Vue hoặc Next.js. Đó mới là tương lai.